Dungannon | Tyrone

Noord Ierland

Janus aan het werk in de balzerij

Eeuwenoud vakmanschap werd nieuw leven ingeblazen.

Je moet wat als er nagenoeg geen werk te vinden is. Zoiets ongeveer moet Father Austin Eustace gedacht hebben toen hij in 1970 naar Cleveland, Ohio vertrok om geld in te zamelen voor zijn nieuwe kristalfabriek. Een ambitieus plan van een priester om werkgelegenheid voor zijn parochianen te creëren.
De plaatselijke handelaren werden benaderd en uiteindelijk werd er een onderkomen gevonden op het terrein van één van de locale ondernemers.
Father Austin kocht twee slijpwielen en plaatste een advertentie in de landelijke pers voor een meester glasblazer.
De locale bevolking verzamelden lege whiskeyflessen en jampotten zodat de 6 leerlingen materiaal hadden om het slijpen te leren.
Gert Elsner, een glasblazer uit Oostenrijk, was al enige tijd in Engeland en reageerde op de advertentie. Er werd een afspraak gemaakt en Gert kwam samen met zijn maat Hans Gross, een slijper, voor een weekend en wat gesprekken naar Dungannon.
En de rest is geschiedenis. Hans Gross is ondertussen overleden maar Gert Elsner zwaait na ruim dertig jaar nog steeds de scepter over de blazerij.
Nu achtendertig jaar later is Tyrone Crystal een gevestigde naam en wij gingen een kijkje nemen.
Na de gebruikelijke veiligheidsinstructies kunnen we mee, de fabriek in. Voor alle duidelijkheid, hier is niets geautomatiseerd. Het blazen en slijpen gebeurt nog steeds met de hand. Vakmanschap van de bovenste plank dus.
We beginnen bij de ovens waar het ruwe materiaal op temperatuur wordt gehouden zodat het een stroperige massa is. De blazer scheppen vloeibaar glas uit de oven met hun blaaspijp. Een beetje lucht en de massa zet uit. Het begin is gemaakt. De bel wordt in de mal geplaatst en met nog wat extra lucht wordt de vorm afgemaakt.
Janus mag een keer proberen. Het resultaat mag er zijn. De meesterblazer vindt dat ook want hij zet de geblazen vorm in de koeloven. Hier wordt de bloedhete massa langzaam afgekoeld en veranderd in kristal. De gids verzekert ons dat er nog zoveel controle momenten zijn dat Janus’ prachtige kunstwerk zeer waarschijnlijk niet door de keuring komt. Wij zijn het daar natuurlijk niet mee eens.
Als het glas dan eenmaal is afgekoeld moeten de resten en aanzetstukken van de blaaspijp nog verwijderd worden. Met een dun straaltje vuur wordt alle overtollige glas als het ware van het product afgeslepen.
De volgende stap is het markeren. Met blauwe stiften worden lijnen op het voorwerp gezet zodat de slijpers enigszins een richtlijn hebben.
Wat mij een beetje verbaast is de grote van de slijpschijf. Ik had op de een of andere manier iets fijners verwacht. Zeker als je, zoals ik, net uit de showroom komt en al dat uiterst fijne sierwerk van heel dichtbij hebt gezien. Maar blijkbaar wordt al dat werk met deze enorme schijven gemaakt. De slijper bepaalt zelf de druk en dus diepte van de inkerving. Eén voor één worden de lijnen in het glas gezet. Honderden vormen zitten gewoon in hun hoofd. Er zit echt geen velletje met het patroon aan de binnenkant geplakt.
Na het slijpen is het kristal ruw, dof en staat vol met de resten van de blauwe lijnen. Tijd om te polijsten. Dit gebeurt door middel van zuur. Korven gaan in een bad met zuur en op die manier wordt een klein toplaagje van het kristal gehaald. Op deze manier wordt alle viezigheid weggehaald en blijft een fonkelend eindproduct over.
Terug in de showroom kijken we nog een keertje rond. Toch wel een beetje met andere ogen. Laat ik in alle eerlijkheid zeggen dat wij eigenlijk helemaal niets hebben met deze overdaad aan decoraties en krullen en al snel staan we naar de moderne design lijn te kijken. En toch besluiten we uiteindelijk om een paar klassiek geslepen whiskeyglazen te kopen. Da’s pas het echte spul, Iers vakmanschap.